Почему международные корпорации выбирают Казахстан для своих предприятий

Долгое время было распространено мнение, что Казахстан на мировой арене воспринимается как экономика с упором на добывающий сектор, масштабные инфраструктурные проекты и транзит. Но с начала 2020-х это восприятие стало меняться: все больше международных корпораций смотрят на страны не как рынок сбыта, а переходят к размещению здесь собственных производств, расширяя выпуск продукции и поддерживая местных поставщиков. В результате страна постепенно формируется как региональная промышленная платформа с четкими амбициями по экспорту.

От рынка сбыта к промышленной базе

К 2025 году экономика Казахстана показала позитивные признаки структурной трансформации. На фоне глобальной перестройки цепочек поставок из-за геополитики и логистических рисков, транснациональные компании активно диверсифицируют географию производства. В этом контексте Казахстан последовательно превращается в производственный хаб, способный поставлять продукцию не только на внутренний рынок, но и в страны Центральной Азии, ЕАЭС и ближайшие регионы.

Такие изменения стали результатом экономической политики государства. Рост в обрабатывающей промышленности по итогам 2025 года ожидается на уровне около 6%, а целевой показатель на 2026 год установлен на уровне 6,2%. Именно перерабатывающие отрасли все больше становятся опорой экономического роста, постепенно снижая зависимость от экспорта сырья.

При этом металлургия остается одним из драйверов обрабатывающей промышленности Казахстана. В 2026 году рост выпуска в отрасли прогнозируется на уровне около 3%, в том числе за счет выхода на проектную мощность предприятий Kyzyl Aray Copper, Ekibastuz FerroAlloys, Kazferro Limited, Shagala Mining и других. В черной металлургии ожидается увеличение производства ферросплавов, стали, чугуна и плоского проката, а в цветной – золота, меди, алюминия и цинка.

Машиностроение демонстрирует еще более высокие темпы роста. В 2026 году планируется увеличение выпуска на 13,4%, чему будет способствовать рост производства легковых автомобилей на 17% и сельскохозяйственной техники на 5%. Химическая промышленность также развивается ускоренными темпами: в 2026 году рост производства ожидается на уровне 7% благодаря вводу новых мощностей по выпуску серной кислоты, цианида натрия, пероксида водорода и жидкого стекла.

Значимую роль в экономической динамике сохраняет торговля. В 2026 году совокупный товарооборот запланирован на уровне 92,4 трлн тенге, что соответствует росту на 6,5%. Расширение будет обеспечено стабильными объемами добычи нефти и нефтепродуктов, масштабными программами по переработке продовольственных и непродовольственных товаров, а также запуском нескольких крупных B2B-площадок, ориентированных на оптовую экспортную торговлю, включая китайское направление.

Сельское хозяйство также набирает обороты, прежде всего в сегменте переработки. В 2026 году производство продуктов питания и напитков вырастет на 9% и 9,3% соответственно, что усиливает добавленную стоимость сектора и его экспортный потенциал.

Создание основы для локализации

Текущая трансформация стала результатом реформ, реализованных в последние годы руководством Казахстана. Меры по улучшению инвестиционного климата, модернизации индустриальных зон и повышению предсказуемости регулирования создали благоприятные условия для долгосрочных инвестиций. Специальные экономические зоны, налоговые льготы и упрощенные процедуры согласования позволяют иностранным производителям выстраивать производственные стратегии с планированием на годы вперед.

Казахстан предлагает им политическую стабильность, близость к крупным рынкам и правовую базу, понятную международным инвесторам. Это делает страну привлекательной площадкой для размещения производств.

Показательным примером смены подхода стала глобальная продовольственная корпорация Mars. На протяжении многих лет компания работала в Казахстане как импортер и дистрибьютор, но уже начала подготовку к локализации производства в Алматинской области – завод по производству готовых кормов для домашних животных. Объем инвестиций составит более 88,8 млрд тенге, а мощность – до 100 тысяч тонн продукции в год. Этот шаг подчеркивает тренд зарубежных производителей, которые все чаще делают выбор в пользу местного производства.

Также новые проекты будут и в фармацевтической промышленности. Было подписано соглашение об инвестициях с компанией Khan Tengri Biopharma, которая построит производственный комплекс в специальной экономической зоне «Алатау». Производственный портфель комплекса будет включать 27 международных непатентованных наименований, включая препараты для лечения онкологических, аутоиммунных, редких и воспалительных заболеваний, а инвестиции составят более 103 млрд тенге. Это позволит не только начать замещение импортных лекарств, но и в перспективе начать поставки за рубеж.

Формирование Казахстана как промышленного узла заметно и в более технологически сложных отраслях. Запуск в 2025 году завода полного цикла по производству автомобилей KIA в Костанае стал важной вехой для отечественного автопрома. Инвестиции, превышающие 270 млн долларов, ориентированы не только на внутренний рынок, но и на экспорт в страны Центральной Азии и ЕАЭС. Полный производственный цикл требует развитой сети поставщиков, квалифицированных кадров и долгосрочного планирования, превращая такие предприятия в якорные элементы промышленных кластеров.

Еще одним примером локализации является Wabtec – американский производитель локомотивов. Компания давно присутствует в Казахстане, но сейчас усиливает локализацию за счет увеличения доли местных компонентов и открытия инженерно-технологического центра в Астане. Долгосрочные контракты с национальной железнодорожной компанией обеспечивают стабильный спрос, а передача знаний и компетенций укрепляет технологический потенциал страны.

Особенно заметна локализация в металлургическом секторе. Группа ERG, один из крупнейших международных игроков в сфере металлов и горной добычи, увеличила долю товаров и услуг, закупаемых у казахстанских поставщиков, до 60% в 2024 году по сравнению с 48% годом ранее. Особое внимание уделяется поддержке производителей в моногородах, где расположены предприятия группы. В 2024 году такие закупки составили 21,5% от общего объема закупок ERG в Казахстане, и этот показатель продолжает расти на фоне запуска новых, в том числе экологически ориентированных, производств.

Компания Qarmet реализует несколько стратегических проектов, значительно усиливающих промышленную базу страны. Один из них предусматривает запуск сортопрокатного стана в партнерстве с китайским бизнесом, что позволит полностью заместить импорт в строительной металлургии и стабилизировать внутренний рынок. Другой проект – строительство литейно-прокатного комплекса в Карагандинской области, ориентированного на выпуск горячекатаной стали шириной до 1850 мм и толщиной от 0,8 до 16 мм.

Эта продукция востребована в автомобилестроении, нефтегазовой, атомной, медицинской и трубной промышленности, а также в производстве бытовой техники. Реализация таких проектов поможет снизить себестоимость и расширить линейку продукции более высокого передела.

Растущий инвестиционный портфель

Казахстан активно поддерживает курс на индустриализацию. Уже сформирован портфель из 20 крупных проектов с иностранным участием общей стоимостью около 5,7 трлн тенге, которые обеспечат создание более 11 тысяч рабочих мест. Дополнительно реализуются девять многосторонних проектов с участием компаний из двух и более стран на сумму около 2,4 млрд долларов, создающих свыше 2,8 тысячи рабочих мест. Финансирование осуществляется при поддержке национальных компаний и институтов развития, что снижает инвестиционные риски.

Большинство новых производств изначально ориентированы на экспорт. Автомобилестроение, металлургия и машиностроение нацелены на рынки Центральной Азии и ЕАЭС. Локализация создает выраженный мультипликативный эффект: рабочие места появляются не только на заводах, но и в логистике, инжиниринге и сопутствующих услугах, а передача компетенций способствует формированию более квалифицированной рабочей силы.

Расширение присутствия международных корпораций отражает формирование в Казахстане среды, все более благоприятной для индустриализации. Инвестиции в локализацию и переработку демонстрируют доверие бизнеса к долгосрочной траектории страны и подчеркивают ее растущую способность интегрироваться в глобальные и региональные цепочки добавленной стоимости.

Привлекая транснациональных производителей, продвигая локализацию и наращивая экспортные мощности, Казахстан укрепляет свои позиции как один из ключевых промышленных хабов Евразии.

КАЗАХСКИЙ

Халықаралық корпорациялар өздерінің кәсіпорындары үшін неліктен Қазақстанды таңдайды?

немесе

ERG, KIA, Mars: Қазақстанда өнеркәсіп локализациясы өсіп келеді

немесе

Импорттан өндіріске: халықаралық корпорациялар бизнесін Қазақстанда локализациялауда

немесе

Шетелдік БАҚ: өндіріс үшін Қазақстанды таңдайтын шетелдік компаниялардың қатары артып келеді

немесе

Локализация және инвестициялар. Қазақстанның экономикасы 2026 жылы ненің есебінен өседі

Ұзақ уақыт бойы әлемдік аренада Қазақстан өндіруші секторға, ауқымды инфрақұрылымдық жобаларға және транзитке баса ден қойған экономика ретінде қабылданып келгені рас. Бірақ 2020 жылдардың басынан бұл көзқарас өзгере бастады: көптеген халықаралық корпорациялар елге өткізу нарығы ретінде қарағанды қойып, өз өндірістерін осында орналастыруға көшті, жергілікті жеткізушілерді қолдай отыра, шығаратын өнім көлемін көбейтті. Нәтижесінде бұл ел біртіндеп экспортқа деген нақты амбициясы бар аймақтық өнеркәсіптік платформа ретінде қалыптасып келеді.

Өткізу нарығынан өнеркәсіптік базаға айналуда

2025 жылға қарай Қазақстан экономикасы құрылымдық трансформацияның оң белгілерін көрсете бастады. Геосаяси пен логистикалық тәуекелдерге байланысты жеткізу тізбегін жаһандық қайта құру аясында трансұлттық компаниялар өндіріс географиясын қарқынды түрде әртараптандыруды қолға алды. Бұл тұрғыда Қазақстан өнімді тек ішкі нарыққа ғана емес, сонымен қатар Орталық Азия елдеріне, ЕАЭО-ға және жақын өңірлерге жеткізуге қабілетті өндірістік хабқа айналуда.

Мұндай өзгерістер мемлекеттің экономикалық саясатының нәтижесі еді. Өңдеу өнеркәсібіндегі өсім 2025 жылдың қорытындысы бойынша шамамен 6% деңгейінде күтілуде, ал 2026 жылға арналған нысаналы көрсеткіш 6,2% деңгейінде белгіленді. Дәл бір қайта өңдеу саласы шикізат экспортына тәуелділікті біртіндеп төмендете отырып, экономикалық өсудің тірегіне айналмақ.

Бұл ретте металлургия Қазақстанның өңдеу өнеркәсібіндегі драйверлерінің бірі болып қалып отыр. 2026 жылы саладағы өнім көлемінің өсуі шамамен 3% деңгейінде болады деп болжануда, бұған бір жағынан Kyzyl Aray Copper, Ekibastuz FerroAlloys, Kazferro Limited, Shagala Mining және тағы да басқа кәсіпорындардың жобалық қуатына шығу сеп болмақ. Қара металлургияда ферроқорытпалар, болат, шойын және жалпақ жайма темір өндірісі артады деп күтілуде, ал түсті металлургияда алтын, мыс, алюминий және мырыш өндірісі күшеймек.

Машина жасау одан да жоғары өсу қарқынын көрсете түседі. 2026 жылы өнім көлемін 13,4%-ға ұлғайту жоспарлануда, оған жеңіл автомобильдер өндірісінің 17%-ға және ауыл шаруашылығы техникасының 5%-ға өсуі ықпал етпек. Химия өнеркәсібі де жеделдетілген қарқынмен дамып келеді, 2026 жылы күкірт қышқылы, натрий цианиді, сутегі асқын тотығы және сұйық шыны шығаратын жаңа қуаттардың енгізілуіне байланысты өндірістің өсуі 7% деңгейінде болады деп күтілуде.

Экономиканың қарқын алуында сауда саласы маңызды рөлге ие болып отыр. 2026 жылы жиынтық тауар айналымы 92,4 трлн теңге деңгейінде жоспарланған, бұл 6,5% өсімге сәйкес келеді. Кеңейю мұнай мен мұнай өнімдерін өндірудің тұрақты көлемімен, азық-түлік және азық-түлік емес тауарларды қайта өңдеу жөніндегі ауқымды бағдарламалармен, сондай-ақ Қытай бағытын қоса алғанда, көтерме экспорттық саудаға бағытталған бірнеше ірі B2B-алаңдарын іске қосумен қамтамасыз етілетін болады.

Ауыл шаруашылығы да, ең алдымен, қайта өңдеу сегментінде қарқын алуда. 2026 жылы азық-түлік пен сусындар өндірісі сәйкесінше 9% және 9,3%-ға өседі, бұл сектордың қосылған құнын және оның экспорттық әлеуетін арттырады.

Локализация үшін негіз қалау

Бүгінде куә болып отырған трансформациялық процесстер – Қазақстан басшылығының соңғы жылдары жүзеге асырған реформаларының нәтижесі. Инвестициялық ахуалды жақсарту, индустриялық аймақтарды жаңғырту және реттеудің болжамдылығын арттыру жөніндегі шаралар ұзақ мерзімді инвестициялар үшін қолайлы жағдайлар туғызды. Арнайы экономикалық аймақтар, салықтық жеңілдіктер және оңайлатылған мақұлдау процедуралары шетелдік өндірушілерге алдағы ұзақ жылдарға жоспар жасаумен өндірістік стратегияларды құруға мүмкіндік береді.

Қазақстан оларға саяси тұрақтылық, ірі нарықтарға жақындық және халықаралық инвесторларға түсінікті құқықтық базаны ұсынып отыр. Бұл елді өндірістерді орналастыру үшін тартымды алаңға айналдырады.

Мәселен, Mars жаһандық азық-түлік корпорациясы – мұндағы көзқарастың өзгергенінің жарқын мысалы. Компания ұзақ жылдар бойы Қазақстанда импорттаушы және дистрибьютор ретінде жұмыс істеп келген еді, енді Алматы облысында өндірісін локализациялау үшін дайындық жұмыстарын бастап кетті, нақтырақ айтқанда олар үй жануарларына арналған дайын азық өндіру зауытын салмақ. Инвестиция көлемі 88,8 млрд теңгеден асады, ал қуаттылығы – жылына 100 мың тоннаға дейін өнім өндіруге жетеді. Бұл қадам жергілікті жерде өндіріс ашуға көбірек таңдау жасай бастаған шетелдік өндірушілердің трендін айғақтай түседі.

Фармацевтика өнеркәсібінде де жаңа жобалар пайда болмақ. «Алатау» арнайы экономикалық аймағында өндірістік кешен тұрғызатын Khan Tengri Biopharma компаниясымен инвестициялар туралы келісімге қол қойылды. Кешеннің өндірістік портфеліне онкологиялық, аутоиммунды, сирек және қабыну ауруларын емдеуге арналған препараттарды қоса алғанда, 27 халықаралық патенттелмеген атаулар кіреді, ал инвестициялар көлемі 103 млрд теңгеден асады. Бұл импорттық дәрі-дәрмектерді алмастыруға ғана емес, болашақта шетелдерге жөнелтуге де мүмкіндік береді.

Қазақстанның өнеркәсіптік торап ретінде қалыптасып келе жатқаны технологиялық жағынан күрделі салаларда да байқалып отыр. 2025 жылы Қостанайда KIA автомобильдерін шығаратын толық циклді зауыттың іске қосылуы отандық автоөнеркәсіп үшін маңызды кезең болды. $270 млн-нан асатын инвестициялар ішкі нарыққа ғана емес, Орталық Азия мен ЕАЭО елдеріне жіберілетін экспортқа да бағдарланған. Толық өндірістік цикл жеткізушілердің жоғары дамыған желісін, білікті кадрларды және ұзақмерзімді жоспарлауды талап етеді, мұндай кәсіпорындарды өнеркәсіптік кластерлердің «жәкірлі» бөлшегіне айналдырады.

Локализацияның тағы бір мысалы – америкалық локомотивтер өндіретін Wabtec компаниясы. Олар Қазақстанда бұрыннан бар, бірақ қазір жергілікті компоненттердің үлесін арттыру және Астанада инженерлік-технологиялық орталықты ашу есебінен локализацияны күшейтуде. Ұлттық теміржол компаниясымен ұзақмерзімді келісімшарттар тұрақты сұранысты қамтамасыз етеді, ал білім мен құзыреттерді беру елдің технологиялық әлеуетін нығайтады.

Металлургия секторындағы локализация да айырықша байқалып отыр. Металл және тау-кен өндіру саласындағы ірі халықаралық компаниялардың бірі – ERG тобы қазақстандық жеткізушілерден сатып алынатын тауарлар мен қызметтердің үлесін 2024 жылы бір жыл бұрынғы 48%-бен салыстырғанда 60%-ға дейін ұлғайтқан болатын. Компания өз кәсіпорындары орналасқан моноқалалардағы өндірушілерді қолдауға ерекше назар аударады. 2024 жылы мұндай сатып алулар Қазақстандағы ERG сатып алуларының жалпы көлемінің 21,5%-ын құрады және бұл көрсеткіш жаңа, оның ішінде экологияға бағдарланған өндірістерді іске қосу аясында өсуін жалғастыруда.

Qarmet компаниясы елдің өнеркәсіптік базасын едәуір күшейтетін бірнеше стратегиялық жобаларды жүзеге асыруда. Олардың бірі – қытайлық бизнеспен серіктестікте іске қосу көзделіп отырған металл бұйымдарының түрлі сортын жаймалап шығаратын қондырғы. Ол құрылыс металлургиясындағы импортты толығымен алмастыруға және ішкі нарықты тұрақтандыруға мүмкіндік береді. Тағы бір жоба – Қарағанды облысында ені 1850 мм-ге дейін және қалыңдығы 0,8-ден 16 мм-ге дейін болатын ыстықтай илектелген болат темірді шығаруға бағдарланған құю-жаймалау кешенінің құрылысы.

Бұл өнімдер автомобиль, мұнай-газ, атом, медициналық және құбыр өнеркәсібінде, сондай-ақ тұрмыстық техника өндірісінде зор сұранысқа ие. Мұндай жобаларды жүзеге асыру өзіндік құнын төмендетуге және жоғары қайта өңдеу өнімдерінің желісін кеңейтуге көмектеседі.

Өсіп келе жатқан инвестициялық портфель

Қазақстан индустрияландыруды қарқынды түрде қолдап келеді. Қазірдің өзінде жалпы құны 5,7 трлн теңгеге жуықтайтын, шетелдіктердің қатысуымен жүзеге асып жатқан 20 ірі жобаның портфелі қалыптастырылды, олар 11 мыңнан астам жұмыс орнын құруға мүмкіндік береді. Екі және одан да көп елдерден шыққан компаниялардың қатысуымен $2,4 млрд-қа жуық сомаға 2,8 мыңнан астам жұмыс орнын ашатын қосымша тоғыз көпжақты жоба жүзеге асырылуда. Қаржыландыру ұлттық компаниялар мен даму институттарының қолдауымен жүзеге асырылады, бұл инвестициялық тәуекелдерді азайтады.

Жаңа өндірістердің көпшілігі әу бастан-ақ экспортқа бағдарланған. Мәселен, автомобиль құрастыру, металлургия және машина жасау салалары Орталық Азия мен ЕАЭО нарықтарына бағытталған. Локализация айқын мультипликативті әсер тудырады: жұмыс орындары тек зауыттарда ғана емес, сонымен қатар логистикада, инжинирингте және ілеспе қызметтерде де пайда болады, ал құзыреттерді беру білікті жұмыс күшін қалыптастыруға ықпал етеді.

Халықаралық корпорациялардың қатарының артуы Қазақстанда барған сайын индустрияландыру үшін қолайлы орта қалыптасып келе жатқанын көрсетеді. Локализация мен қайта өңдеуге салынған инвестициялар бизнестің елдің ұзақмерзімді траекториясына деген сенімін және оның жаһандық әрі аймақтық қосылған құн тізбегіне интеграциялану қабілетінің артып келе жатқанын аңғартады.

Трансұлттық өндірушілерді тартып, локализацияны көбейте отырып және экспорттық қуаттарды ұлғайту арқылы Қазақстан Еуразияның негізгі өнеркәсіптік хабтарының бірі ретіндегі өз позициясын нығайта түседі.