Жаңа Конституция: құқықтарға, диалогқа және тиімділікке баса назар аудару
2026 жылдың басында елімізде Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясының жобасы белсенді талқылануда. Құжат кең қоғамдық пікір тудырып, сарапшылар арасында да, әлеуметтік желілерде де қызу пікірталасқа арқау болды. Ұсынылған өзгерістер негізгі мемлекеттік институттарға, азаматтардың құқықтарына және қоғамдық қатысу тетіктеріне әсер етеді.
Маңызды ұсыныстардың бірі – «Қазақстанның Халық Кеңесі» бекітілуі. Қоғамның түрлі салалары өкілдерінің қатысуымен бұл консультативтік орган маңызды мемлекеттік шешімдерді талқылауға арналған қосымша алаңға айналып, билік пен азаматтар арасындағы диалогты күшейтеді деп күтілуде.
Жоба сонымен қатар бір палаталы Парламент – Құрылтайға көшуді, сондай-ақ Вице-президент институтын енгізуді көздейді. Бұл өзгерістер мемлекеттік басқару жүйесінің тиімділігі мен ашықтығын арттыруға бағытталған.
Қос азаматтық мәселесіне ерекше назар аударылған. Оны конституциялық деңгейде тыйым салу ұсынылады. Әзірлеушілердің пікірінше, бұл құқықтық айқындық пен мемлекеттік қауіпсіздікті нығайтуға ықпал етеді.
Өзгерістердің маңызды бөлігі адам құқықтары мен бостандықтарына қатысты. Жобада кінәсіздік презумпциясы, «Миранда ережесі» қағидаттары, сондай-ақ зияткерлік меншікті қорғаудың қосымша кепілдіктері бекітілген. Бұл құқықтық мемлекетті нығайтуға және инновациялық дамуды қолдауға деген ұмтылысты көрсетеді.
Заң талаптарын сақтай отырып, ашық әрі сындарлы қоғамдық диалогты дамытуға бағытталған сөз бостандығы мен жиналыстарға қатысты нормалар да қарастырылған. Сонымен қатар білім беру қағидаттары нақтыланып, бастауыш және орта білімнің міндеттілігі бекітіледі және білім беру жүйесінің зайырлы сипаты расталады.
Жобада денсаулық сақтау мәселелеріне де ерекше назар аударылған. 32-бап азаматтардың денсаулығын қорғау құқығын бекітіп, оны іске асыру тетіктерін айқындайды. Мемлекеттік кепілдіктер аясында тегін медициналық көмекті және заңнамада көзделген тәртіппен ақылы қызметтерді алу құқығы сақталады.
Өзгерістер қолданыстағы әлеуметтік кепілдіктерді нақтылауға және нығайтуға бағытталған. Сондай-ақ денсаулық сақтау жүйесін бюджеттен тыс қаражат көздері арқылы қаржыландыруды кеңейту ұсынылады. Бұл жүйенің тұрақтылығы мен медициналық көмектің қолжетімділігін арттыруға тиіс.
Азаматтардың денсаулығын қорғау бағытында қосымша нормалар бекітіледі. Денсаулықты сақтау мақсатында діни ұйымдардың қызметін шектеу мүмкіндігі қарастырылған. Сонымен қатар сөз бостандығы мен ақпарат тарату халықтың денсаулығына зиян келтірмеуі керектігі атап көрсетіледі.
Конституциялық Соттың өкілеттіктері де кеңейтіледі. Бұл азаматтардың құқықтық қорғалу деңгейін арттырып, нормативтік-құқықтық актілерді сараптау сапасын күшейтуге бағытталған.
Осылайша, жаңа Конституция жобасы мемлекеттік институттарды дамытуға, құқықтық кепілдіктерді нығайтуға және қоғамның ел өміріне қатысуын кеңейтуге арналған. Жаңа Конституция бойынша шешімді ел азаматтары жалпыұлттық референдумда қабылдайды. Сондықтан әрбір қазақстандық өз көзқарасын айқын білдіріп, белсенді азаматтық ұстаным танытуы маңызды.
Юрий ЗАЛЫГИН,
Қарағанды облысының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің басшысы
