Қарағандыда сыбайлас жемқорлыққа қарсы облыстық форум өтті

2026 жылғы 30 наурызда Қарағанды облысының жастар саясаты мәселелері басқармасы «Ұрпақ таңдауы: жастар сыбайлас жемқорлыққа қарсы» атты облыстық форум өткізді.

Форумның міндеттері: түрлі салаларда табысқа жетудің адал жолына мысалдар көрсету, жеке адам мен қоғамның дамуына кедергі ретінде сыбайлас жемқорлыққа төзбеушілікті қалыптастыру, жастар мен сөз сөйлеушілер арасында ашық диалог платформасын құру, өзін-өзі іске асыруға және азаматтық белсенділікке ынталандыруды арттыру.

Форум ашықтық, азаматтық бақылау және сыбайлас жемқорлыққа қарсы заманауи технологиялар туралы жабық диалог үшін белсенді жастарды, сарапшылар мен пікір көшбасшыларын біріктірді.

Форум бағдарламасында тәжірибесі бар үздік спикерлердің сөз сөйлеуі, сыбайлас жемқорлыққа қарсы интерактивті викторина болды. Форумға қатысушылар үшін жастардың идеялары мен бастамаларына арналған өзіндік ашық алаң ұйымдастырылатын еді.

Спикерлер ретінде мемлекеттік органдардың тәжірибелі өкілдері, сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат саласындағы сарапшылар, әлеуметтік қабылдаушылар, блогерлер және жастар ұйымдарының көшбасшылары шақырылды.

Мемлекеттік басқару академиясының Ұлттық мемлекеттік саясат мектебінің профессоры, экономика ғылымдарының докторы Жанболат Қазыұлы Даухариннің «Мінез-құлық ұстанымдарын дамыту арқылы жастардың сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетін қалыптастыру» тақырыбында өте ақпараттық және танымдық сөз сөйлеуі. Спикер өзін-өзі дамытуға, жаңа ақпарат алуға, заманауи лайфхактарға бағытталған көптеген пайдалы құралдарды берді.

Қарағанды облысы Кәсіпкерлер қауымдастығының атқарушы директоры Серік Мәлібекұлы Санаубаевтың сөйлеген сөзі сыбайлас жемқорлық деңгейін төмендету жөніндегі жұмыстағы қоғамдық құрылымдардың рөліне арналды. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылда мемлекеттік бағдарламалардың орындалуына азаматтық бақылау және мониторинг функцияларын атқаратын қоғамдық бірлестіктер маңызды рөл атқарады. Сондай-ақ, қоғам қайраткерлері әлеуметтік саланың маңызды салаларын бақылап, түрлі салаларда сыбайлас жемқорлыққа қарсы әрекет етуде.

Спикер жастар қоғамдық бірлестіктерін елдегі сыбайлас жемқорлықты жоюға бағытталған профилактикалық жұмысқа белсене қатысуға шақырды.

Қатысушылар «Жастар дауысы» ҚҚ құрылтайшысы, саяси ғылымдар магистрі Смағұлов Асылан Амангелдіұлының «Бақылаудан әрекетке: қоғамның дамуына қалай әсер ету керек!» атты қызықты тақырыпта сөйлеген сөзін жылы қабылдады.

– Жемқорлық – ауру емес, бұл белгі. Тергеу. Егер біз сыбайлас жемқорлықтың көзін қозғамай, онымен күресетін болсақ, оның салдарын шексіз емдейміз, бірақ себебін жоймаймыз. Сыбайлас жемқорлықтың көзі – қоғам мен мемлекет арасындағы сенім мен ашықтықтың болмауы. Шешімдер жабық жерде, адамдар саясаттың қалай қалыптасатынын түсінбейтін жерде, диалог жоқ жерде сенімсіздік пайда болады. Ал сенімсіздік біз жемқорлық деп атайтын формальды емес тәжірибелермен толтырылады. Сенімсіздік қатысуды бұзады. Қатысу болмағанда азаматтық бақылау жоғалады. Бақылау болмағанда – сыбайлас жемқорлыққа арналған кеңістік пайда болады. Бұл – тізбек. Оны басынан бастап – ашықтықтан ғана үзуге болады. – деп атап өтті Аслан Смағұлов.

Бұқар жырау ауданы әкімі аппаратының басшысы Мөлдір Байконисқызы Қабылғаниеваның «Баланс табыс стратегиясы ретінде: отбасы және мемлекеттік қызмет мансаптық өсу траекториясында» тақырыбында сөйлеген сөзі де қызықты болды. Спикер мемлекеттік сектордың атынан шығып, мемлекеттік қызмет тәжірибесімен бөлісті. Мөлдір Байқоңызқызы мемлекеттік қызметте жемқорлық жасаушылар жұмыс істейді және онда адал адамдар жоқ деген аңызды жойды. Өз өмірінің үлгісінде ол байланыссыз да жақсы мансап құруға болатынын және көп мөлшерде ақшаның болуы міндетті емес екенін көрсетті.

Қазір барлық жерде адамның білімі, дағдылары мен жеке қасиеттері бағалануда: «2025 жылы мен басқарушылардың жаңа буынын қалыптастыру жөніндегі ең беделді жобалардың бірі – «Президенттік жастар кадрлық резервіне» іріктеуге қатыстым. Конкурстық іріктеу көп кезеңді болды, жоғары даярлықты, стратегиялық ойлауды және көшбасшылық қасиеттерді талап етті. Нәтижесінде мен республика бойынша ең үздік 100 үміткердің қатарына кіріп, қорытынды кезеңге жеттім, бұл мен үшін маңызды кәсіби жетістік және таңдаған жолымның дәлелі болды.

Бүгінгі таңда мен Астана қаласының өңірлік кадр резервінде тұрмын. Бұл кәсіби өсуге, тәжірибе алмасуға және мемлекеттік қызметті дамытуға одан әрі үлес қосуға қосымша мүмкіндіктер ашады», – деп атап өтті Мөлдір.

Қарағанды облысы қоғамдық кеңесінің тұрақты комиссиясының төрағасы Таңышпеков Рустам Фаритович көрермендерді «Сыбайлас жемқорлық және жастар: кім кім?» тақырыбымен қызықтырды. Спикер сахнаға қара пакетпен шығып, қатысушыларды қызықтырды. Рустам Фаритович пакетте көптеген әрекеттерден кейін де жемқорлықты түбегейлі жоюға көмектесетін әдіс бар деп жауап бергенін болжауды ұсынды. Паузадан кейін ол пакетті ашты, бірақ онда ештеңе жоқ, пакет мүлдем бос еді.

Аудиторияның таңданысына спикер, өкінішке қарай, қазіргі уақытта сыбайлас жемқорлықтан құтылудың әмбебап құралы жоқ деп жауап берді. Бұл өкінішті жағдай және әрбір адам сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға өз үлесін қосуы тиіс.

Әлеуметтік кәсіпкер, 2 подология орталығын негізін қалаушы және жетекшісі Дәуірия Бейбітованың сөзі өте қызықты болды. Ол өз сөзінде қоғамның ашықтығының негізі ретінде адал еңбек туралы тезис қойды:

– Біз жемқорлық деген сөзді естігенде, көпшілігі жоғары каби-неттер, жоғары тергеулер және көп ақша болып табылады. Бірақ, менің ойымша, бәрі әлдеқайда ерте басталады. Жемқорлық адам алғаш рет өзіне: «Осылай жылдам болады», «Мәселені таныс адамдар арқылы шешуге болады», «Ережені аздап айналып өтсеңіз, жаман емес» деген сәттен басталады. Дәл осы сәтте әдет қалыптасады.

Және онымен дауласу қиын, себебі көпшілік сыбайлас жемқорлық өз-өзінен басталады деп ойламайды, кейде біз оны мінез-құлық нормасы деп есептей отырып, пара алуға итермелейміз.

Өз сөзінің соңында Дәуірия Бейбітқызы форумға қатысушыларға: «Бүгін мен әсіресе жастарға жүгінгім келеді, өйткені сіздер елдің жаңа іскерлік мәдениетін қалыптастырудасыздар. Бүгінде әлемде жылдам нәтижелер идеясы танымал: жылдам ақша, жылдам шешімдер, жылдам табыс.

Бірақ нақты нәтижелер мүлдем басқаша құрылады: олар білімге, тәртіпке, кәсібилікке, күнделікті жұмысқа негізделеді. Мен жас мамандарға бір қарапайым ойды жиі айтамын: жетістікке жетудің ең сенімді жолы – өз ісіңде сізді құрметтейтін күшті болу». Онымен дауласу қиын!

Жастар өкілдерін тыңдау да қызықты болды. Қарағанды облысының жастар ресурстық орталығының жастар бастамалары мен жобаларын қолдау бөлімінің басшысы Серік Темірланның сөйлеген сөзінде тарихқа экскурс жасалып, «Адалдық» ұғымының тарихи тамырлары туралы әңгімеледі. Мысал ретінде ол далада әрекет етіп, халық арасында үлкен беделге ие болған бийлер институтын келтірді:

– Қазақ қоғамының дәстүрлі салтына қарап, бидер институты ерекше орын алады. Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би – әдептіліктің символына айналған адамдар. Олар үшін басты ереже – әділдік пен адалдық. Халық «Тура биде туған жоқ, туған биде иман жоқ» деп бекер айтпайды. Бұл сол кездегі жемқорлыққа қарсы қағидат. Билер (судьялар) пара алған жоқ, шешім әділ болды, себебі сол кездегі судьялар үшін олардың ең үлкен капиталы – халықтың сенімі. Егер судья әділетсіз шешім қабылдаса, ол қоғамдағы беделі мен беделінен айрылды.

Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет комплаенс-офицері Шыңғыс Амантайұлы Әлиев сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру әдістері туралы айтып берді. Спикер жастар арасында жүргізіліп жатқан профилактикалық жұмыстың қаншалықты маңызды екенін айтып берді. Бұл жерде ең бастысы жастар психологиясының ерекшеліктерін, олардың мәдениеті мен өмірге көзқарасын ескеру керек.

Ол көптеген пайдалы кеңестер берді және алдыңғы спикерлер сияқты ішкі сана-сезімді дамытудың маңыздылығына назар аударды. Өйткені оның шешімі адамға ғана байланысты, ал қоғам ашық әрі адал бола ма, көптеген адамдардың шешіміне байланысты.

«Аманат» партиясы жанындағы «Жастар Рухы» жастар қанаты Қарағанды облыстық филиалының төрағасы Арафат Азаматұлы Мәжитовтың сөйлеген сөзі жастар ұйымдарының сыбайлас жемқорлықтың алдын алу және оған қарсы күрестегі рөліне арналды. Оның баяндамасында қатысушылар көптеген сұрақтарға жауап алды: спикер статистикалық деректерді шеберлікпен пайдаланды.

Оның сөзінде: «Адам вакуумда шешім қабылдамайды – ол басқаларды бақылап, олардың мінез-құлқын, күмәнді және сенімділігін сіңіре отырып, таңдау жасайды» деген сөз тіркесі өте маңызды, яғни адамдар кейде қоғамда қабылданған мінез-құлық пен нормаларды соқыр көшіріп алады. Бұл өте қайғылы және бұл біздің басқалардың пікіріне қаншалықты тәуелді екенімізді көрсетеді: «Қоршаған орта – бұл біздің ойымызды, әдеттерімізді және ақыр соңында – біздің тағдырымызды қалыптастыратын көзге көрінбейтін күш».

Қарағанды облысы Жастар ресурстық орталығының ақпараттық саясат және коммуникация бөлімінің басшысы Аружан Манасқызы Қосдаулетованың сөйлеген сөзі жастар арасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру тақырыбына арналды.

Жалпы, форум спикерлері сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың маңызды мәселелерін қозғады. Спикерлер қатысушылардың сұрақтарына жауап беріп, өз өмірлерінің тарихымен бөлісті, кеңестер берді.

Форумға қатысушылар осындай диалогтардың маңыздылығын атап өтті, олардың барысында көптеген қызықты және жаңа нәрселер алынуы мүмкін.

Іс-шара барысында қатысушылар үшін сыбайлас жемқорлық заңнамасы саласындағы өз білімдерін тексеруге мүмкіндік беретін қызықты викторина өткізілді. Викторинаның сұрақтары өте қызықты және танымдық болды. Форумның жүргізушісі Аян Аманбаев оны қатысушылар үшін шебер өткізді.

Іс-шара соңында барлық қатысушылар қатысу туралы сертификаттар алды. Барлық спикерлерге форумды ұйымдастырушылардың алғыс хаттары табыс етілді.

Форум алғаш рет ТЕДх форматында өтті, ол үшін арнайы лицензия алынды, бұл спикерлердің сөздерін халықаралық ТЕД ұйымының ресми ютуб порталында жариялауға құқық береді.

Іс-шара диалог алаңына айналды, онда ашықтық, мемлекеттік қызметтерді цифрландыру және азаматтық бақылаудың рөлі мәселелеріне ерекше назар аударылды. Сарапшылар сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат – бұл қылмыстар үшін жазалау ғана емес, сондай-ақ жастар арасында құндылықтар мен азаматтық ұстанымдарды тәрбиелеуді қоса алғанда, алдын алу шаралары екенін атап өтті. Форум мемлекет пен қоғамның бірлескен күш-жігерімен ғана сыбайлас жемқорлық мүмкін болмайтын орта құруға болады деген қағидатты бекітті.

«Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес – тек құқық қорғау органдарының ғана емес, әркімнің міндеті», – деп атап өтті форумға қатысушылар, азаматтарды құқық бұзушылық фактілері туралы сенім телефондары арқылы белсенді хабарлауға шақырды.