Астанада өтіп жатқан X Astana Media Week апталығының ашылу панельдік сессиясында жасанды интеллектінің медиаға ықпалы, отандық контенттің бәсекеге қабілеттілігі және аудитория сенімі талқыланды. Спикерлер технологиялық өзгерістермен қатар журналистің жауапкершілігіне, балалардың цифрлық қауіпсіздігіне және жаңа кәсіби дағдыларға назар аударды.
«Медиа. Адам. ЖИ. 10 жылдық трансформация. Сенімнің жаңа архитектурасы» тақырыбындағы пікірталас медиа саласының өткен онжылдықтағы өзгерістерін саралап, алдағы даму бағыттарын қарастыруға арналды. Astana Media Week 2026 медиа апталығы 14–16 қазан аралығында елордадағы Бейбітшілік және келісім сарайында өтеді.
Ресми ашылу сессияны Euronews-тің Әзербайжандағы бюро жетекшісі әрі өңірлік коммуникация жөніндегі жетекшісі Надира Тюдор жүргізді. Ол Оңтүстік Кавказ және Орталық Азия елдеріндегі қызмет пен стратегиялық ынтымақтастықты үйлестіреді.
Талқылауға Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат бірінші вице-министрі Қанат Ысқақов, Meta компаниясының Азия-Тынық мұхиты өңірі бойынша өнімдеріне қатысты мемлекеттік саясат жөніндегі директоры Филип Чуа, Түркияның Smart Advanced Technologies and Innovations компаниясының бас директоры Нежат Унсал қатысты. Сондай-ақ БҰҰ Балалар қорының Қазақстан Республикасындағы өкілі міндетін атқарушы Эльвира Яушева және Q.AI компаниясының бас директоры Дмитрий Мун пікір білдірді.
Он жылда өзгерген ақпарат тұтыну
Қанат Ысқақов соңғы онжылдықта қазақстандық медианың жұмыс істеу ортасы айтарлықтай өзгергенін айтты. Бұрын ақпараттың негізгі көзі теледидар мен газет болса, қазір аудитория Telegram, Instagram, YouTube және TikTok сияқты платформаларға бет бұрды. Онлайн алаңдар ақпарат таратудың маңызды арналарына айналып, блогерлер мен инфлюенсерлер дәстүрлі редакциялармен бәсекеге түсе бастады.
– Бар болғаны он жыл ішінде біз дәстүрлі медиа жүйесінен көпарналы цифрлық ортаға ауыстық, – деді бірінші вице-министр.
Оның айтуынша, редакциялар, жеке контент жасаушылар және цифрлық платформалар аудиторияның назарын аудару үшін қатар жұмыс істеп жатыр. Ал жасанды интеллектінің қарқынды дамуы осы өзгерістердің жаңа кезеңін бастады. Ақпаратты өндірумен бірге оны іздеу, түсіндіру және тұтыну тәсілдері де жаңаруда.
Отандық контентті халықаралық нарыққа шығару
Пікірталаста Қазақстанның жаһандық ақпарат кеңістігіндегі орны да сөз болды. Модератор елдің халықаралық контентті тұтынумен қатар, өз өнімін экспорттау және әлемдік ақпараттық күн тәртібін қалыптастыру мүмкіндігі туралы сұрақ қойды.
Қанат Ысқақов отандық контентті жасау, тарату және нарыққа шығару мемлекеттік саясаттың маңызды бағыты екенін атап өтті. Оның сөзінше, бұл міндет бір лауазымды тұлғаның қызметімен шектелмейді, саладағы әріптестердің ортақ жауапкершілігін талап етеді.
Сессияда жергілікті мазмұнды дамыту, шығармашылық мамандардың әлеуетін арттыру және инновацияларды пайдалану Қазақстан медиасының халықаралық бәсекеге қатысуына мүмкіндік беретін бағыттар ретінде қарастырылды.
Балалардың қауіпсіздігі және цифрлық ортаға қолжетімділік
Қанат Ысқақов әлеуметтік желілерге қолжетімділікті жас ерекшелігіне қарай реттеу мәселесін көтеріп, 16 жас шегіне қатысты заңнамалық жұмыс туралы айтты. Ол балалар үшін қауіпсіз орта қалыптастыру жөніндегі тәсілдерді ЮНИСЕФ және Meta өкілдерімен талқылаудың маңызын атап өтті. Бірінші вице-министр бұл мәселені пысықталып жатқан жұмыс ретінде сипаттады.
Талқылауда пайдаланушының жасын анықтау тетіктері, платформалардың жауапкершілігі және ата-аналардың рөлі қозғалды. Сонымен бірге балалардың білім беру және басқа да пайдалы контентке қолжетімділігін сақтау қажеттігі айтылды. Қауіпсіздік шараларын әзірлеуде мемлекеттік органдардың, технологиялық компаниялардың және қоғамның бірлескен жұмысына назар аударылды.
Эльвира Яушева сенімнің негізін балалардың құқықтарын қорғаумен байланыстырды. Оның айтуынша, қауіпсіз цифрлық орта құруға қатысатын әр тараптың нақты міндеті бар. ЮНИСЕФ Қазақстанда мемлекеттік органдар, үкіметтік емес ұйымдар және бизнес арасындағы ынтымақтастықты нығайтуға атсалысып келеді.
ЮНИСЕФ өкілі ұйымның 2025 жылғы желтоқсанда жасанды интеллект пен балалар мәселесіне қатысты жаһандық ұсынымдар жариялағанын айтты. Қазақстанда 2024 жылы басталған балалар қауіпсіздігі бағдарламасын жалғастыру барысында жасанды интеллектке назар аударылмақ. Бұл бағытта Жасанды интеллект министрлігімен, Astana Hub және Мәдениет және ақпарат министрлігімен серіктестік аясында жұмыс жүргізіліп жатқанын жеткізді.
– Балалар қауіпсіз платформаларды өздері жасай алмайды. Платформалар қауіпсіздікті қамтамасыз ету арқылы балалардың сеніміне лайық болуы тиіс, – деді Эльвира Яушева.
Сенімді нақты тетіктермен қамтамасыз ету
Сессияда жасанды интеллект жасаған материалдар жетілген сайын ақпараттың шынайылығын бағалау күрделене түсетіні сөз болды. Осыған байланысты сенімді технологияның жұмыс істеу тәртібімен және пайдаланушының қорғалуымен байланыстыру ұсынылды.
Талқылауда адамдар технологияның мақсатын түсініп, өздерін қауіпсіз сезінгенде және одан нақты пайда көргенде оны қабылдайтыны айтылды. Жүйенің техникалық тұрғыдан озық болуы өздігінен сенім қалыптастырмайды. Ашықтық, қауіпсіздік және қабылданған шешімдер үшін жауапкершілік оның күнделікті жұмысында көрінуі керек.
Практикалық тетіктер ретінде деректердің тұтастығын сақтау, маңызды әрекеттерді тіркеу, қолжетімділікті бақылау және есептілікті қамтамасыз ету аталды. Мұндай тәртіп ақпаратқа қатысты әрекеттерді кейін тексеруге мүмкіндік береді. Сессияда сенімді тек сөзбен білдіру жеткіліксіз екені, оны тексерілетін әрекеттермен дәлелдеу қажеттігіне назар аударылды.
Жасанды интеллект құралдары және адамның шығармашылығы
Дмитрий Мун үлкен тілдік модельдерді әзірлеу тәжірибесіне тоқталды. Оның айтуынша, мұндай жүйелерді оқытуға мұрағат материалдары, кітаптар және білім беру саласындағы деректермен бірге БАҚ-та жарияланатын ақпарат та қажет. Ол Назарбаев университетімен және серіктестермен бірлесіп, медиадағы деректерді жинау жұмыстары жүргізілгенін айтты.
Спикер жасанды интеллектінің сценарий әзірлеу, аударма жасау, сурет пен бейне өндіру, шағын сериалдар дайындау сияқты міндеттерде кеңінен қолданыла бастағанын атап өтті. Оның болжамынша, алдағы екі жылда осындай практикалық құралдардың медиаиндустрияға ықпалы күшейе түседі.
Дмитрий Мунның пікірінше, саладағы негізгі өзгерісті технологияны кәсіби міндетпен ұштастыра алатын адамдар жүзеге асырады. Ол жаңа идея ұсыну, бұрын болмаған өнімді ойлап табу және оның экономикалық маңызын түсіну адамның шығармашылық қабілетіне байланысты екенін айтты.
Филип Чуа жасанды интеллект құралдарының ашықтығы мен көпшілікке қолжетімділігіне назар аударды. Оның сөзінше, әлеуметтік платформалардың өзегінде адамдарды байланыстыру міндеті жатыр. Жаңа құралдар контент жасаушылардың уақытын үнемдеп, өз идеяларын іске асыруына көмектесуі керек.
Meta өкілі аудиторияны жасанды интеллектінің дайын нәтижелерін тұтынумен шектелмей, оны өз жұмысында қолданып көруге шақырды. Ол технологияның өнімділікті арттырумен қатар, адам туралы оқиғаларды баяндауға мүмкіндік беруі маңызды екенін жеткізді.
Жаңа дағды және жұмыспен қамту
Жасанды интеллектінің дамуы жаңа кәсіби дағдыларды меңгеру мәселесін де алға шығарды. Дмитрий Мун еңбек және білім саласындағы министрліктермен бірлесіп, жұмыс таба алмай жүрген азаматтарға жаңа білім мен дағды үйрету бағытында жұмыс жүргізіліп жатқанын айтты.
Бұл жұмыста жұмыспен қамту орталықтары арқылы азаматтарға жасанды интеллект көмегімен бейне, фото, сайт және басқа да цифрлық өнімдер жасауды үйрету қарастырылып отыр. Спикердің сөзінше, мұндай дағдылар адамдардың жаңа қызмет түрлерін игеруіне мүмкіндік береді.
Сондай-ақ жасанды интеллект арқылы шығармашылық өнімдер әзірлейтін, өзін-өзі жұмыспен қамтыған азаматтарды ынталандыру шаралары пысықталып жатқаны айтылды. Дмитрий Мун салық салуға қатысты мәселелердің де осы жұмыс аясында қарастырылып жатқанын жеткізді.
Журналистің аудитория алдындағы жауапкершілігі
Сессия соңында Қанат Ысқақов редакцияның аудитория алдындағы жауапкершілігіне қайта тоқталды. Оның айтуынша, журналист пен медиабасшының міндеті редакция ішіндегі талаптарды орындаумен шектелмейді. Жарияланған ақпаратты тұтынатын аудитория алдындағы жауапкершілік те маңызды.
– Жасанды интеллектіні пайдалануымызға және жұмыстың күрделілігіне қарамастан, шынайы, ашық және объективті ақпарат жеткізуге тиіспіз, – деді Қанат Ысқақов.
Сессияны қорытындылаған Надира Тюдор медианың болашағын қалыптастыруда мемлекет, редакциялар, технологиялық компаниялар мен контент жасаушылардың ынтымақтастығы қажет екенін атап өтті.
*Мақала ЖИ көмегімен жазылды
